EDUKACJA RZECZPOSPOLITEJ OD XVI DO XVIII WIEKU

Jan August Hylzen

Ur. 1702
Zm. 14.02.1767 Warszawa

Dane rodziców

Jerzy Konstanty Hylzen (1673-1737)

Anna Regina Schemelphenning von der Opje

Wychowanie i wykształcenie

Dzieciństwo i młodzieńcze lata, tak jak starszy brat, spędził w rodowych dobrach ojca w Dagdzie. Domową naukę miał uzupełnić w Akademii Wileńskiej

 

Etapy kariery dot. edukacji

Zwieńczeniem edukacji była zagraniczna podróż. Julian Bartoszewicz wzmiankuje, że Hylzen „zwiedził prawie całą Europę, ale najwięcej jeździł po Niemczech […] po różnych księstwach i elektorstwach środkowej Europy”. Będąc w Rzeszy, zwiedził Bawarię i na dłużej zatrzymał się w Ratyzbonie. Wydaje się także, że Jan August odwiedził Francję, a w niej Paryż, gdzie też spotykał czy może towarzyszył braciom Załuskim.

Razem z bratem rozwijał w rodowych dobrach działalność misyjną i charytatywną. W 15 lat po ustanowieniu "missio Hylzeniana", w 1742 roku powiększył inicjatywę ojca i na dobrach Dagda, Bukmujża, Kownata i Pyłda osadził jezuitów. Kierownictwo misji powierzył Michałowi Rothowi, który swoją pracą wśród łotewskiej ludności Łatgalii zyskał uznanie i miano „Apostoła Łotwy". 

Hylzen nie ograniczał się wyłącznie do inicjatyw o charakterze religijnym. Według Gustawa Manteuffla „jeszcze zakładał szpitale, sprowadzał Siostry Miłosierdzia, budował szkółki po wsiach, wznosił kościoły i kaplice, lokował sumy po różnych dobrach, a odsetki do nich obracał na wsparcie podupadłych poddanych”.

Chcąc spisać historię Inflant, przez wiele lat przeglądał i zbierał akta, dokumenty, kroniki niemieckie i łacińskie. W dniu 2 stycznia 1750 roku wydał w drukarni wileńskich jezuitów "Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach...". Książka w zamyśle autora miała dać podstawową wiedzę na temat będących pod panowaniem władców polsko-litewskich Inflant rozumianych w pierwotnym, historycznym znaczeniu, oraz kraju, który dobrowolnie połączył się z państwem polsko-litewskim. W ten sposób lokalna szlachta miała zyskać świadomość swojego pochodzenia oraz świadomość swoich praw, a krajowa uzmysłowić jej odrębności. Dzieło zostało przychylnie ocenione przez współczesnych, o czym świadczą recenzje zamieszczone w „Journal Littéraire de Pologne” oraz „Neue Zeitungen von Gelehrten Sachen”.

Ośmielony sukcesem "Inflant...", w 1754 roku wydał kolejną pracę - "Encomium Bibliothecae Zaluscianae" - będącą pochwałą Biblioteki Załuskich.

Fakty z życia osobistego

Około 1730 roku poślubił Konstancję Sołtanównę, córkę chorążego inflanckiego Jana Sołtana i Marianny z Manteufflów. Para nie doczekała się potomstwa, a sama Sołtanówna z nieznanych bliżej powodów zmarła w kilka lat po ślubie. Około 1735 roku poślubił Konstancję Plater, córkę Jana Ludwika Platera. Para doczekała się czwórki potomstwa: Józefa Jerzego, Anny Rozalii, Justyniana oraz nieznanej z imienia córki.


Bibliografia

Podmiotowa

  1. Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka, Wilno, F9–14, J.A. Hylzen, Silva rerum.
  2. Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka, Wilno, F. 139–1103, F. 139–1106, F. 9-268.
  3. Lwiwska Nacjonalna Naukowa Biblioteka Ukrajiny imeni Wasyla Stefanyka, Lwów, F. 103, nr 2303,.
  4. Latvijas Nacionālā biblioteka, Ryga, F. R x/3, Ap. 10, L. 6..
  5. Lietuvos valstybes istorijos archyvas, Wilno, F. 1276, Ap. 1, nr 31,.
  6. Biblioteka Książąt Czartoryskich, Kraków, rps 706, 595, 1951/IV.
  7. Biblioteka Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków, rps 713, 2348.
  8. Biblioteka Narodowa, Warszawa, rps III/9046.
  9. Biblioteka Uniwersytecka, Warszawa, rps 122.
  10. Jan Ostrowski-Daneykowicz, Swada polska i łacińska albo Miscellanea Oratorskie, t. 1, Lublin, 1745.
  11. Jan August Hylzen, Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez jaśnie wielmożnego JMCi pana Jana Augusta Hylzena, Wilno, 1750.

Przedmiotowa

  1. J. Bartoszewicz, Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób, t. 2, Petersburg, 1856.
  2. O. Hedemann, Historia powiatu brasławskiego, Wilno, 1930.
  3. E. Rostworowski, Hylzen Jan August, Polski Słownik Biograficzny, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków, 1962.
  4. Bartoszewicz J., Hylzen (Jan August), Encyklopedia powszechna, t. 12, Warszawa, 1863.
  5. K. Zajas, Nieobecna kultura. Przypadek Inflant Polskich, Kraków, 2008.
  6. O. Hedemann, Testamenty brasławsko–dziśnieńskie XVII–XVIII wieku jako źródło historyczne, Wilno, 1935.
  7. G. Manteuffel, „Inflanty Polskie” oraz „Listy znad Bałtyku”, Kraków, 2009.
  8. G. Manteuffel, O starodawnej szlachcie krzyżacko-rycerskiej na kresach inflanckich, „Miesięcznik Heraldyczny”, 6–7, 1910.
  9. G. Manteuffel, Hylzen, Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. 29–30, Warszawa, 1902.
  10. Hylzen Jan August, S. Orgelbranda Encyklopedia powszechna z ilustracjami i mapami, t. 7, Warszawa, 1900.

I RP edu

O projekcie

Projekt „Społeczne i kulturowe uwarunkowania edukacji w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku” (nr rejestracyjny 2bH 15 0122 83), realizowany przez Polskie Towarzystwo Historyczne w ramach programu „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2016–2019, ma na celu ukazanie idei edukacyjnych i programów kształcenia oraz instytucji związanych z edukacją w kontekście przemian społecznych i kulturowych dokonujących się w Europie i Rzeczypospolitej doby nowożytnej.

© 2021 Polskie Towarzystwo Historyczne. Wykonanie ecomme.pl