EDUKACJA RZECZPOSPOLITEJ OD XVI DO XVIII WIEKU

Jerzy Mikołaj Hylzen

Ur. 06.12.1692 Dagda
Zm. 24.04.1775 Warszawa

Dane rodziców

Jerzy Konstanty Hylzen (1673-1737)

Anna Regina Schemelphenning von der Opje

Wychowanie i wykształcenie

Kształcony w ojcowskiej Dagdzie, edukację kontynuował w Akademii Wileńskiej. Po studiach i nauce w seminarium został proboszczem przy katedrze inflanckiej w Dyneburgu.

Etapy kariery dot. edukacji

Można go zaliczyć do grona osiemnastowiecznych erudytów. Przez całe życie "tłumaczył dzieła ascetycznej i pastoralnej treści; wydawał listy pasterskie w celu podniesienia ducha bogobojności i nauki pastorskie oraz prawidła kaznodziejstwa”. Po objęciu diecezji smoleńskiej ogłosił w 1746 roku "List pasterski do wszystkiego duchowieństwa diecezji smoleńskiej", natomiast w kilka lat później "Głos pasterski... biskupa smoleńskiego... do owieczek swoich miany, a tymże owieczkom... do czytania na potomną afektu swego pamiątkę". Obok pozwalających utrzymać kontakt z wiernymi listów był autorem kilku prac o charakterze religijnym napisanych przeważnie po łacinie: "De obligationibus et mente Ecclesiae" czy "Pia ad Sanctissimam Trinitatem suspiria".

Zajmował się nie tylko pisaniem, ale także tłumaczeniem i edycjami dzieł religijnych. W 1741 roku przełożył i wydał w Wilnie "Wojnę duchowną" ("Il combattimento spirituale") Lorenzo Scupoliego, natomiast w pięć lat później przełożył z francuskiego "Opisanie historyczne obyczajów pierwszych chrześcijan i kościelnej karności" Claude’a Fleurego, dedykując je królewiczowi polskiemu Fryderykowi Chrystianowi. Szczególnie tłumaczenie dzieła Scupoliego zostało przyjęte z uznaniem. Z działalności wydawniczej warto wspomnieć o przypisywanych Józefowi Andrzejowi Załuskiemu "Rozmów dwóch kawalerów katolika z dysydentem" czy przedruku edycji z 1640 roku "Nauki krótkiej o lichwie i o wyderkach, czyńszach, spolnych zarobkach, najmach, arendach i samokupstwie…" Marcina Śmigleckiego.

Przez wiele lat współpracował z braćmi Załuskimi nie tylko na gruncie politycznym. Należał do kręgu bliskich czytelników prowadzonej przez nich biblioteki oraz do Towarzystwa Czytelniczego. W ramach niego rozpowszechniał książki (w tym dzieła własne) i czasopisma. Prosił Załuskich o zamówienie odpowiednich prac związanych z historią i nauką Kościoła katolickiego, które zbierał od wielu lat. Interesowały go oprócz dzieł religijnych prace historyczno-geograficzne potrzebne do „materii lukubracji”. Natomiast dla potrzeb Biblioteki Załuskich rozglądał się za pracami pisanymi w języku estońskim czy łotewskim.

W 1751 roku ufundował dla nadgranicznych parafii swojej diecezji fundację misyjną - "missio Smolenscenis". Kiedy w 1755 roku Platerowie utworzyli fundację pod nową świątynię oraz seminarium duchowne księży misjonarzy w Krasławiu, Hylzen zapisał na rzecz utrzymania dwóch kleryków i profesora 2 tys. talarów oraz majątek Płoskie. Ci oprócz pracy misyjnej w dobrach Platerów mieli wspomagać jego diecezję smoleńską.

Fakty z życia osobistego

W roku 1763 przeszedł na „emeryturę”. W dniu 17 lipca uroczyście przekazał pastorał koadiutorowi Gabrielowi Wodzińskiemu. Ostatnie lata spędził w Warszawie na dewocji. Po uroczystościach pogrzebowych jego ciało przeniesiono na Połocczyznę, gdzie też spoczął w kościele oświejskim. Jeszcze przed śmiercią zdążył cały swój ruchomy majątek przekazać wdowie po bracie, Konstancji z Platerów.

Żył w XVII-XVIII wieku.


Bibliografia

Podmiotowa

  1. Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław, 2694/II.
  2. Lwiwska Nacjonalna Naukowa Biblioteka Ukrajiny imeni Wasyla Stefanyka, Lwów, F103: nr 5129, nr 2231, nr 2300, 5361.
  3. Biblioteka Książąt Czartoryskich, Kraków, 706.
  4. Biblioteka Narodowa, Warszawa, III/3244, III/3250, III/3261, III/3263.
  5. Kolęda Warszawska, 1763.
  6. Józef Andrzej Załuski, Józefa Jędrzeja Załuskiego biskupa kijowskiego i czerniechowskiego Biblioteka historyków, prawników, polityków i innych autorów polskich lub o Polsce piszących, wyd. J. Muczkowski, Kraków, 1832.
  7. Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III, Wrocław, 1951.
  8. Wojciech Wincenty Kanty Bagiński, Rękopism X. Bagińskiego dominikanina prowincji litewskiej (1747–1784 r.), wyd. E. Tyszkiewicz, Wilno, 1854.
  9. Diariusz sejmu z r. 1748, wyd. W. Konopczyński, Warszawa, 1911.

Przedmiotowa

  1. G. Manteuffel, „Inflanty Polskie” oraz „Listy znad Bałtyku”, oprac. K. Zajas, Kraków, 2009.
  2. J. Bieliński, Uniwersytet Wileński (1579–1831), t. 3, Kraków, 1899–1900.
  3. Kościół Zamkowy czyli Katedra wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju, cz. 1–3, oprac. J. Kurczewski, Wilno, 1908–1916.
  4. Duchowieństwo i świątynie na Ziemi Wileńskiej od XV w. do 1945 roku, oprac. M. Jackiewicz, Bydgoszcz, 2009.
  5. G. Manteuffel, O starodawnej szlachcie krzyżacko-rycerskiej na kresach inflanckich, „Miesięcznik Heraldyczny”, 6–7, 1910.
  6. J. Kozłowski, Szkice o dziejach biblioteki Załuskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1986.
  7. S. Roszak, Koniec świata sarmackich erudytów, Toruń, 2012.
  8. T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, r. 29, Poznań, 1906.
  9. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 5, oprac. S. Uruski, Warszawa, 1908.
  10. Bibliografia literatury polskiej – „Nowy Korbut”, t. 4, Warszawa, 1966.
  11. E. Rostworowski, Hylzen Jerzy Mikołaj, Polski Słownik Biograficzny, t. 10, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1962.
  12. J. Bartoszewicz, Hylzen (Jerzy Mikołaj), Encyklopedia powszechna, t. 12, Warszawa, 1863.
  13. G. Manteuffel, Hylzen, Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. 29–30, Warszawa, 1902.

I RP edu

O projekcie

Projekt „Społeczne i kulturowe uwarunkowania edukacji w Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku” (nr rejestracyjny 2bH 15 0122 83), realizowany przez Polskie Towarzystwo Historyczne w ramach programu „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2016–2019, ma na celu ukazanie idei edukacyjnych i programów kształcenia oraz instytucji związanych z edukacją w kontekście przemian społecznych i kulturowych dokonujących się w Europie i Rzeczypospolitej doby nowożytnej.

© 2021 Polskie Towarzystwo Historyczne. Wykonanie ecomme.pl